Stedenbouw in Brussel en de omzendbrief van de Brusselse Regering van 3 april 2026: een interpretatie van het vonnis “We Are Nature” die de voortzetting van de behandeling van projecten op terreinen van meer dan 0,5 ha mogelijk maakt?
De omzendbrief van de Regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, goedgekeurd op 3 april 2026, heeft tot doel de draagwijdte te verduidelijken van het vonnis “We Are Nature”, uitgesproken op 29 oktober 2025 door de Franstalige rechtbank van eerste aanleg te Brussel.
De omzendbrief trad in werking op 10 april 2026, de dag van publicatie in het Belgisch Staatsblad, en zal van toepassing blijven tot de lezing in de Ministerraad van het voorontwerp tot herziening van het GBP, aangekondigd voor begin 2027.
Met deze omzendbrief wil de regering de administraties en vergunningverlenende overheden begeleiden bij de uitvoering van het vonnis, in het bijzonder in het kader van procedures inzake stedenbouwkundige vergunningen, verkavelingsvergunningen en milieuvergunningen. Het uitgesproken doel is een coherente lezing van het vonnis te verzekeren en de behandeling van aanvragen te harmoniseren.
1. Verduidelijking van begrippen
De omzendbrief definieert verschillende kernbegrippen die in het arrest worden gebruikt, zoals verstedelijking, verharding, terreinen en vegetatiezones.
Bij gebrek aan eenduidige definities in de toepasselijke regelgeving wil de regering zo uiteenlopende interpretaties tussen overheden beperken.
2. Toepassingsgebied
De omzendbrief heeft uitsluitend betrekking op terreinen of sites met een oppervlakte van meer dan 0,5 hectare.
Hij is van toepassing op de voornaamste aanvragen met betrekking tot verstedelijking (stedenbouwkundige vergunningen, verkavelingsvergunningen, milieuvergunningen, gemengde vergunningen, certificaten), ongeacht het al dan niet bebouwbare karakter van de zone. Ook lopende administratieve beroepen vallen eronder.
De omzendbrief geldt voor lopende en toekomstige aanvragen, voor zover op de datum van inwerkingtreding nog geen definitieve beslissing werd genomen, zonder afbreuk te doen aan verworven rechten.
3. Voortzetting van de behandeling van aanvragen
Kernpunt: de omzendbrief vraagt uitdrukkelijk aan de overheden om de analyse van alle vergunningsaanvragen voort te zetten en sluit elk moratorium uit.
Daarnaast voorziet hij in een vrijstellingsregeling voor projecten die kaderen binnen een Richtplan van Aanleg (RPA), een instrument dat wordt beschouwd als recenter en beter afgestemd op milieueisen.
4. Nieuwe documentatievereisten
Aanvragers moeten hun dossier voortaan aanvullen met verschillende elementen:
- een ad-hocformulier met een gedetailleerde beschrijving van de bestaande en geplande toestand (verharding, vegetatiezones, boomdekking, kap- en heraanplantingen);
- een berekening van de BAF+ (versterkte biotoop-oppervlaktefactor) voor bepaalde projecten;
- een klimaatnota waarin de maatregelen worden uiteengezet die bedoeld zijn om de milieueffecten van het project te verminderen of te compenseren.
Deze elementen moeten een fijnere beoordeling van projecten mogelijk maken in het licht van klimaat- en biodiversiteitsuitdagingen.
5. Belangenafweging
De omzendbrief benadrukt de noodzaak van een beoordeling geval per geval, waarbij een afweging moet worden gemaakt tussen milieudoelstellingen (biodiversiteit, koolstofopslag) en andere gewestelijke doelstellingen zoals wonen, economie of mobiliteit.
6. Reacties en juridische onzekerheden
De omzendbrief heeft kritiek uitgelokt, met name en niet verrassend vanwege de vzw We Are Nature.
Volgens de vereniging is het ontbreken van een moratorium moeilijk verenigbaar met het vonnis van 29 oktober 2025, dat de opschorting beveelt van elke verstedelijking en verharding op onbebouwde terreinen van meer dan 0,5 hectare.
Aangezien het vonnis uitvoerbaar bij voorraad is, is het onmiddellijk van toepassing, ondanks het hoger beroep dat het Gewest op 19 maart 2026 heeft ingesteld.
In die context blijven verschillende vragen open:
- de verenigbaarheid van de omzendbrief met het dispositief van het vonnis;
- de rechtszekerheid van vergunningen die op basis daarvan worden verleend;
- het risico op aansprakelijkheid van het Gewest bij latere vernietiging of weigering;
- het eventuele reglementaire karakter van de omzendbrief indien deze bijkomende verplichtingen oplegt.
De precieze draagwijdte van deze omzendbrief en de overeenstemming ervan met het vonnis zullen dan ook vermoedelijk in de komende maanden aanleiding geven tot verdere rechtspraak.
Voor vragen of opmerkingen kunt u contact opnemen met Laurent Delmotte of Bart Van Hyfte.
